Naar de hemel en weer terug

Dit is geen zuivere koffie. Oma Knot neemt de laatste slok van haar koffie en zet het kopje terug op tafel. De kleur van de druppels aan de binnenkant van het kopje verraadt de aanwezige vieux.

‘Wil je er nog eentje, Alie?’ vraagt haar vriendin terwijl ze opstaat om die van haarzelf bij te vullen.
‘Eentje kan nog wel, denk ik zo.’ Mijn oma praat binnensmonds, plat Betuws en altijd met net te weinig adem voor de lengte van de zin die ze uitspreekt. Dat klinkt als onverstaanbaar, maar het was juist haar prachtige eigen taal. In de keuken staat een beige Senseo-apparaat zijn vaste ritueel uit te voeren.
‘Heb je trouwens gehoord dat Willy is overleden?’
‘Willy die daar…’
‘Ja, die daar…’
‘Tegenover de kerk…’ De vriendin kijkt om het hoekje de woonkamer in.
‘Vlak bij de bakker, tegenover de kerk, ja. Kanker. Helemaal uitgezaaid.’
‘O joh, dat is ook snel gegaan.’
‘Ja, snel gegaan.’ Oma Knot pakt het kopje aan en neemt gelijk een slok.
‘’t Is wat, hè.’

Het grind knispert wanneer Alie nog zwaaiend haar auto instapt. De vriendin roept nog dat ze elkaar later deze week gaan zien, maar mijn oma zit al in de auto met haar arm om de bijrijdersstoel. Het is de universele beveiliging om tijdens het achteruitrijden niet automatisch naar voren terug te draaien, hoewel dat ook prima zonder armkracht kan. Dingen die automatisch gaan kun je soms maar beter laten gebeuren. Alie rijdt de auto van het terrein af, toetert drie keer, één keer lang en twee keer kort, zoals ze altijd doet.

Een zwaailicht, en daarna een extra verlicht, afgezet parkeerterrein met een geïmproviseerde driebaansweg: het is blazen geblazen. Mijn oma rijdt voorzichtig achter de agent aan en kiest zorgvuldig een van de banen. Er zit een theorie achter het kiezen van het schoonste toilet bij een rijtje van meer dan twee, maar de theorie achter de baan waarin de agent een oogje toeknijpt, kent ze niet. Het raam rechtsachter gaat een stukje naar beneden en daarna gelijk weer naar boven. Daarna gaat het bestuurdersraam langzaam naar beneden.
‘Goedenavond, mevrouw.’
‘Goedenavond.’
‘Heeft u gedronken?’
‘Twee koffie,’ glimlacht mijn oma.
‘Rij maar door,’ zegt de agent.

Deze slechte mop is echt gebeurd. Ik vind het interessant hoeveel niet-na-te-vertellen verhalen zich vastbijten als de beste herinneringen. Had je erbij moeten zijn? Is het niet het verhaal dat je onthoudt, maar de beeltenis, omdat je alles van begin tot eind voor je kunt zien? Uiteindelijk is het altijd leuker om een bekende iets clichématig te zien doen dan een willekeurig iemand anders.

Knot en kunstgras
Van opa, haar man, namen we al afscheid in 2004. Twintig jaar later zaten we samen rond het bed van Oma Knot. Tijdens het ophalen van herinneringen zeiden we tegen elkaar dat het altijd zo mooi was dat oma je jezelf liet zijn. Soms stilletjes en soms eigenlijk ook niet, maar daar zou je nooit wat van merken. En ook dat is tegenwoordig een uitzondering.

‘Kunstgras’ noemden ze me vroeger op de middelbare school, omdat ik geen gel in mijn haren deed. Ik ben vaker geaaid dan de kat in het winkelcentrum waar we tijdens een tussenuur de supermarkt bezochten. Gelukkig is die bijnaam weggeëbd door de toename van waxgebruik, maar Oma Knot wisselde niet van kapsel. Die knot was er gewoon. Soms wat strakker dan anders, maar altijd in de plooi. Er is geen kleinkind geweest dat de knot niet heeft aangeraakt. Daarom was die ene keer dat oma kwam oppassen nogal bijzonder.

Naar mijn idee was ik oud en wijs genoeg om alleen thuis te blijven, maar mijn moeder was het daar niet mee eens. En dus gebeurde het dat ik na het douchen de trap afliep en een onherkenbare woonkamer betrad. De rolluiken waren naar beneden, dat deed mijn moeder nooit ‘omdat het een crime is om ze weer op dezelfde hoogte te krijgen’. De televisie stond op Omroep Gelderland en ik keek recht in de ogen van een vrouw met grijs, halflang haar. Ik heb tien minuten lang in de deuropening staan kijken om te wennen aan het idee dat oma vanavond even veranderd was in Oma Halflang Haar.

Oma’s aan de top
Na ‘Met Moeite’ wist ik: de volgende voorstelling gaat over opa Kievits, de man van Oma Knot. Opa overleed toen ik zeven jaar was en die heb ik sindsdien altijd gemist. Maar met alleen een voorstelling over opa zou ik oma te weinig eer aandoen. In alle voorbereidingen, van herinneringen ophalen tot oude beelden terugkijken, kwam ik erachter dat oma de afgelopen jaren veel meer betekenis gaf dan ik dacht.

Toch is de voorstelling ‘Om dood voor te gaan’ geen geschiedenis-, ‘familie op de eerste plek’- of zoetsappige voorstelling over het verliezen van dierbaren, hoewel ik evenmin ontken dat er hier en daar een liefdevolle verwijzing zit.

Het is maar vanuit welk perspectief je besluit te kijken.

Kom je ook naar ‘Om dood voor te gaan’? Tickets voor de voorstelling op zaterdag 7 maart in theater Cultura in Ede zijn nu te koop: https://cultura-ede.nl/agenda/rens-kievits-om-dood-voor-te-gaan-251072/